ཤི་རྐྱེན་གྱི་ཀླདཔ་གི་དཔེ་ཚད་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་ ཞིབ་འཇུག་གསརཔ་ཅིག་འབད་མི་དང་འཁྲིལཝ་ད་ ནད་ཐུབ་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་འབྲེལ་གཏོགས་ཡོད་པའི་རིགས་མཚན་ཚུ་གིས་ རྩ་ཁམས་དང་སེམས་ཁམས་ནད་གཞི་ཡོད་མི་ཚུ་གི་ཀླདཔ་ནང་ལུ་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་ ནད་ཐུབ་རིགས་མཚན་༡༢༧༥གི་ནང་ལས་ ༧༦༥(བརྒྱ་ཆ་༦༠)འདི་ རྒས་ཤོས་ཚུ་གི་ཀླདཔ་ནང་ལུ་ ནད་གཞི་ཨོ་ཊི་ཟམ་དང་ སེམས་ཁམས་ནད་གཞི་ བཱའི་པོ་ལར་ནད་གཞི་ སེམས་ཁམས་ནད་གཞི་ དེ་ལས་ པཱར་ཀིན་སཱོན་གྱི་ནད་གཞི་ཚུ་ཨིན་མས། འདི་ཡང་ ནིའུ་ཡོག་ལུ་ཡོད་པའི་ བྱང་ཕྱོགས་མངའ་སྡེའི་སྨན་རིགས་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ནང་ལུ་ སེམས་ཁམས་རིག་པ་དང་སྤྱོད་ལམ་ཚན་རིག་གི་ མཁས་དབང་ ཞིབ་འཚོལ་པ་གཙོ་བོ་ ཅུན་ཡུ་ལིའུ་གིས་སླབ་མི་ནང་ འདི་བཟུམ་གྱི་ བརྡ་སྟོན་གྱི་དཔེ་རིས་ཚུ་ གནད་དོན་གཅིག་ལས་གཅིག་ལུ་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ མི་རེ་རེ་ལུ་ མཚན་རྟགས་མ་འདྲཝ་ཡོདཔ་སྦེ་ བསམ་འཆར་བཀོད་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ལིའུ་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ནད་ཐུབ་རིགས་མཚན་གྱི་བརྡ་སྟོན་འདི་གིས་ གཉན་ཚད་ཀྱི་རྟགས་མཚན་ཅིག་སྦེ་ ཕྱག་ཞུ་ཚུགས་ཟེར་ཨིན་མས། འ་ནི་ནད་ཐུབ་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ མངལ་ནང་ལུ་ རང་དབང་མེད་པའི་ནད་གཞི་དང་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ འདི་གི་ཐབས་ལམ་འདི་ གསལ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་མེདཔ་ཨིན་མས།
ལིའུ་གིས་སླབ་མི་ནང་ ངེ་གི་མནོ་ལུགས་འདི་ ཀླདཔ་ནད་གཞི་ཚུ་ནང་ ནད་ཐུབ་ལམ་ལུགས་ཀྱིས་ འགན་ཁུར་སྦོམ་འབགཔ་ཨིན་ཟེར་ཨིན་མས། “ཁོ་རྩེད་འགྲན་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད།”
ཞིབ་འཚོལ་འདི་ནང་ འབྲེལ་གཏོགས་མ་འབད་མི་ ཝིསི་ཀོན་སིན་མེ་ཌི་སཱོན་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ནང་ལས་ སྐྱེ་ལྡན་སེམས་ཁམས་རིག་པའི་ མཁས་དབང་ ཀིརིསི་ཊོ་ཕར་ཀོ་གིས་སླབ་མི་ནང་ ཞིབ་འཇུག་འདི་ནང་ལས་ ནད་རིགས་ག་ཅི་བཟུམ་ཅིག་ འབྱུང་བཅུགཔ་ཨིན་ན་ ཡང་ན་ ནད་གཞི་འདི་རང་ འབྱུང་བཅུགཔ་ཨིན་ན་ ཧ་གོ་མ་ཚུགས་ཟེར་ཨིན་མས། འདི་གིས་ ནད་ཐུབ་ཀྱི་ནུས་པ་ལུ་འགྱུར་བ་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན། ལཱ།
ལིའུ་དང་ཁོ་གི་སྡེ་ཚན་གྱིས་ ཤི་བའི་ཤུལ་ལས་ ཀླདཔ་གི་དཔེ་ཚད་༢༤༦༧ ནང་ ནད་ཐུབ་རིགས་མཚན་༡༢༧༥ གི་ བརྡ་སྟོན་གནས་ཚད་ཚུ་ དབྱེ་དཔྱད་འབད་ཡོདཔ་ད་ དེ་ནང་ རང་དབང་མེད་པའི་མི་༡༠༣ དང་ ཚད་འཛིན་འབད་མི་༡༡༧༨ ཡོདཔ་ཨིན་པས། གནས་སྡུད་ཚུ་ ArrayExpress དང་ Gene Expression Omnibus ཟེར་མི་ གནས་སྡུད་གཞི་རྟེན་གཉིས་ལས་ ཐོབ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཧེ་མ་ལས་ དཔར་བསྐྲུན་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ཞིབ་འཇུག་གཞན་མི་ཚུ་ལས་ཡང་ ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན།
རང་དབང་མེད་པའི་ནདཔ་ཚུ་གི་ཀླདཔ་ནང་ རིགས་མཚན་༢༧༥ གི་ སྤྱིར་སྙོམས་གནས་ཚད་འདི་ ཚད་འཛིན་སྡེ་ཚན་ལས་ སོ་སོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། Alzheimerགི་ནདཔ་གི་ཀླདཔ་ནང་ལུ་ རིགས་མཚན་མ་འདྲཝ་༦༣༨ཡོདཔ་ད་ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ སེམས་ཁམས་འཁྲུགས་པའི་ནད་གཞི་ (༢༢༠) དང་ Parkinsonགི་ནད་གཞི་ (༩༧) དེ་ལས་ བཱའི་པོ་ལར་(༥༨) དང་ སེམས་ཁམས་ནད་གཞི་(༢༧) ཚུ་ཨིན་མས།
བརྡ་སྟོན་གྱི་གནས་ཚད་འདི་ རང་དབང་ཅན་གྱི་ཨམ་སྲུ་ཚུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ ཕོ་རྒས་ཚུ་ལུ་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ད་ སེམས་ཁམས་ནད་གཞི་ཐོབ་མི་ཨམ་སྲུ་ཚུ་གི་ཀླདཔ་འདི་ སེམས་ཁམས་ནད་གཞི་ཡོད་མི་ཕོ་རྒས་ཚུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ ཁྱད་པར་མང་སུ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷག་ལུས་གནས་སྟངས་བཞི་གིས་ ཕོ་མོའི་དབྱེ་བ་མ་སྟོནམ་ཨིན་པས།
རང་དབང་མེད་པའི་ནད་གཞི་དང་འབྲེལ་བའི་ བརྡ་སྟོན་གྱི་དཔེ་རིས་འདི་ གཞན་མི་སེམས་ཁམས་ནད་གཞི་ཚུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ Alzheimer དང་ Parkinson བཟུམ་གྱི་ རྩ་ཁམས་ནད་གཞི་ཚུ་ དྲན་འབྱུང་འབདཝ་ཨིན་མས། ངེས་ཚིག་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ རྩ་ཁམས་རིག་པའི་ནད་གཞི་འདི་ ཀླདཔ་གི་གཟུགས་ཀྱི་ཁྱད་རྣམ་ཚུ་ ཤེས་དགོཔ་ཨིནམ་ད་ འདི་ཡང་ Parkinsonགི་ནད་གཞི་ནང་ལུ་ dopaminergic neuronsགི་ཁྱད་ཆོས་ཚུ་ མེདཔ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས། ཞིབ་འཚོལ་པ་ཚུ་གིས་ ད་ལྟོ་ཡང་ རང་དབང་མེད་པའི་ནད་གཞི་འདི་ ངེས་ཚིག་བརྗོད་མ་ཚུགས་པས།
འདི་ཡང་ ང་བཅས་ཀྱིས་ འཚོལ་ཞིབ་འབད་དགོ་པའི་ ཁ་ཕྱོགས་ཁ་སྐོང་ཅིག་ བྱིནམ་ཨིན་ཟེར་ ལིའུ་གིས་ བཤདཔ་ཨིན་པས། “གཅིག་འབད་བ་ཅིན་ ཉིནམ་གཅིག་ ང་བཅས་ཀྱིས་ ནད་རིག་འདི་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཧ་གོ་ཚུགས།”
འ་ནི་ནད་གཞི་ནང་ལུ་ CRHདང་ TAC1ཟེར་མི་ རིགས་མཚན་གཉིས་འདི་ འཕྲལ་འཕྲལ་རང་ འགྱུར་བཅོས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ Parkinsonགི་ནད་གཞི་མ་གཏོགས་ གཞན་མི་ནད་གཞི་ག་རའི་ནང་ལུ་ CRHའདི་ མར་ཕབ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ད་ TAC1འདི་ སེམས་ཁམས་ནད་གཞི་མ་གཏོགས་ གཞན་མི་ནད་གཞི་ག་རའི་ནང་ལུ་ མར་ཕབ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། རིགས་མཚན་གཉིས་ཆ་ར་གིས་ ཀླདཔ་གི་ནད་ཐུབ་ཁམས་ཕྲན་ microgliaལུ་ ཐོ་ཕོགཔ་ཨིན་མས།
Coeགིས་བཀོད་མི་ནང་ atypical microgliaགིས་ “སྤྱིར་བཏང་གི་ neurogenesisདང་ synaptogenesisལུ་ ཐོ་ཕོག་འོང་ཟེར་ཨིན་མས།”
སྤྱི་ལོ་༢༠༡༨ལུ་ ཤི་རྐྱེན་བྱུང་པའི་ཤུལ་ལས་ ཀླདཔ་གི་རྩ་ཕྲན་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ ཞིབ་འཇུག་འབད་མི་དང་འཁྲིལཝ་ད་ རྩིས་ཀྱི་ཁམས་ཕྲན་དང་ འབྲེལ་མཐུན་གྱི་ལཱ་འགན་ཚུ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རིགས་མཚན་ཚུ་ རང་དབང་མེད་པའི་ནད་གཞི་དང་ སེམས་ཁམས་འཁྲུགས་པའི་ནད་གཞི་ ཡང་ན་ བཱའི་པོ་ལར་གྱི་ནད་གཞི་ཡོད་མི་ཚུ་ལུ་ འདྲ་མཉམ་སྦེ་མཐོང་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས། ཨིན་རུང་ ཞིབ་འཇུག་འདི་གིས་ microglial རིགས་མཚན་འདི་ རང་དབང་མེད་པའི་ནདཔ་ཚུ་ལུ་རྐྱངམ་ཅིག་ མང་སུ་སྦེ་ཐོན་ཡོདཔ་སྦེ་ མཐོང་ནུག
༉ དྲེན་མཱག་ལུ་ཡོད་པའི་ ཀོ་པེན་ཧེ་གཱན་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ནང་ལུ་ སྐྱེ་ལྡན་རིག་པ་དང་ སེམས་ཁམས་རིག་པའི་མཁས་མཆོག་ མའི་ཀཱལ་བེན་རོསི་གིས་སླབ་མི་ནང་ ནད་རིགས་བཀག་ཐབས་རིགས་མཚན་མང་སུ་ཡོད་མི་ཚུ་ལུ་ “neuroinflammatory disease” ཟེར་ཨིན་མས།
བེན་རོཊ་གིས་སླབ་མི་ནང་ འདི་བཟུམ་གྱི་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་སྡེ་ཚན་ཆུང་བ་ཚུ་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ དམིགས་བསལ་གྱི་སྨན་བཅོས་ཚུ་ བྱིན་ནི་གི་དཔའ་བཅམ་མི་འདི་ སྤྲོ་བ་ཆེ་འོང་ཟེར་ཨིན་མས།
ཞིབ་འཇུག་འདི་གིས་ ཀླདཔ་གི་རྩ་ཕྲན་གྱི་དཔེ་ཚད་ནང་ལུ་མཐོང་མི་ བརྡ་སྟོན་གྱི་འགྱུར་བ་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ ནད་གཞི་གཅིག་མཚུངས་ཡོད་མི་ཚུ་གི་ཁྲག་གི་དཔེ་ཚད་ནང་ལུ་ རིགས་མཚན་གྱི་བརྡ་སྟོན་གྱི་གནས་སྡུད་ནང་ལུ་མེདཔ་སྦེ་མཐོང་ནུག ༉ ཡུ་སི་ཌེ་ཝིསི་ལུ་ཡོད་པའི་ MIND Institute གི་ སེམས་ཁམས་རིག་པ་དང་ སྤྱོད་ལམ་ཚན་རིག་གི་ མཁས་དབང་ Cynthia Schumann གིས་ བཤད་མིའི་ནང་ “རེ་བ་མེད་པའི་” ཤེས་རྟོགས་འདི་གིས་ ཀླདཔ་གི་ལས་སྡེ་འདི་ ཞིབ་འཇུག་འབད་དགོཔ་ཁག་ཆེཝ་སྦེ་ སྟོན་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་མས།
ལིའུ་དང་ཁོ་གི་སྡེ་ཚན་གྱིས་ ཀླདཔ་ནད་གཞི་ཐོན་མི་ལུ་ དྲག་ཤུགས་འདི་ ཕན་ཐོགས་ཡོདཔ་ཨིན་ན་མེན་ན་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཧ་གོ་ཐབས་ལུ་ ཁམས་ཕྲན་གྱི་དཔེ་ཚད་ཚུ་ བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།
རྩོམ་ཡིག་འདི་ ངོ་མ་རང་ རང་དབང་མེད་པའི་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་གནས་ཚུལ་ཡོངས་འབྲེལ་འཆར་སྒོ་གཙོ་བོ་ Spectrum ནང་ལུ་ དཔར་བསྐྲུན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། རྩོམ་ཡིག་འདི་ལུང་འདྲེན་འབད།